“Dat waren jongeren die een wat zwaarder misdrijf op hun naam hadden en een toekomst als draaideurcrimineel voor de boeg. Maar ik geloof in mensen. Er zit vaak veel meer in hen dan je denkt.” Wat begon als pionieren in Den Haag, zette hij voort in de gemeente Dordrecht. Daar startte hij als de eerste re-integratieofficier van Nederland. In die functie begeleidt hij ex-gedetineerden om een succesvolle terugkeer in de maatschappij te realiseren en recidive te voorkomen. “Bij de jongeren zijn veel hulpinstanties betrokken: reclassering, gemeente, sociale dienst … Het is belangrijk dat iemand de regie heeft en eigenaarschap toont. En dan bedoel ik niet iemand die als een luchtverkeersleider op afstand achter een bureautje zit. Ik heb contact met het hele netwerk, inclusief de cliënt zelf. Zo behaal je veel betere en veel snellere resultaten.”
Gedaankrijgers
De aanpak leidde in Dordrecht tot een forse daling van recidive onder jonge ex-gedetineerden. Naast zijn werk als re-integratieofficier werkt Reedijk sinds 2023 samen met bestuurskundige Hans Bosselaar van de Vrije Universiteit Amsterdam. Onder de naam ‘Gedaankrijgers’ leren ze professionals om effectief te werken in complexe systemen, te doen wat nodig is en zich niet te veel door regels te laten leiden.
Bosselaar: “Bij meervoudige problematiek werken veel professionals samen, met allemaal een eigen specialisme. Als wetenschappers zien we dat dit slecht werkt. Ze spreken elkaars taal niet en hebben vaak ook een ander belang. De medewerker van de sociale dienst wil iemand bijvoorbeeld een training laten volgen die net is ingekocht. Maar een andere professional denkt dat het beter is om te beginnen met een leertraject of verslavingszorg. Niet alle professionals kunnen omgaan met die verschillende belangen en perspectieven.”
Zakelijk empathisch
Reedijks advies: bedenk vooral wat het belang is van de professional die tegenover je zit. “Een voorbeeld: een jongen die zeven maanden had vastgezeten, mocht niet meer terugkomen op school. Ondanks eerdere afspraken. In plaats van de school daarop aan te spreken, vroeg ik door. Waarom zijn jullie ineens van gedachten veranderd? Er bleek een andere jongen na zijn detentie veel overlast te veroorzaken in de klas. Toen hebben we afgesproken dat we het een half jaar uitproberen en dat ze mij mogen bellen bij problemen. Het is een kleine moeite om je in te leven in de ander. En het was meteen geregeld.”
Empathie is een van drie competenties van professionals die goed kunnen omgaan met complexe systemen, beaamt Bosselaar. “Je moet je kunnen inleven in die klantmanager of schoolbestuurder.” Een groot netwerk is ook handig. “Veel van onze kandidaten scoren heel slecht op netwerken. Mijn tip is: zoek mensen met wie je op één lijn zit en werk met hen samen. Niet met de organisatie als geheel.”
Symposium Divosa
Bart Reedijk en Hans Bosselaar spraken tijdens de bijeenkomst ‘Effectief samenwerken binnen complexe systemen’ die Divosa op 10 oktober organiseerde vanuit de programma’s Dwars door domeinen en Simpel Switchen. In Dwars door domeinen werkt Divosa samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en gemeenten aan het verbeteren van samenhangende dienstverlening voor mensen met multiproblematiek. In Simpel Switchen werken Divosa, het ministerie van Sociale Zaken, gemeenten en partners samen aan soepele overgangen tussen regelingen en voorzieningen voor inwoners.
Op 28 januari is Reedijk een van de hoofdsprekers op het symposium ‘Een nieuw perspectief: ondermijning en het sociaal domein’ in het Divosa clubhuis in Utrecht. De rol van het sociaal domein bij de preventie en aanpak van ondermijnende criminaliteit staat dan centraal. Kijk voor meer informatie op divosa.nl/ondermijning.
Systeemwereld loslaten
De derde competentie is creativiteit. Bosselaar: “Op het terrein van werk en inkomen is er een op productie gerichte en bedrijfsmatige cultuur ontstaan. Dat heeft de creativiteit een beetje de kop ingedrukt.” “Ik zie bij onze trainingen vaak mensen die het werkgeluk zijn kwijtgeraakt. Dat is jammer”, vult Reedijk aan. Bosselaar: “Professionals zitten soms met een caseload van vijftig cliënten. Ze gaan van overleg naar overleg met het idee: ik ga aan tafel zitten, vertel wat onze organisatie doet en wat ik nodig heb, en dan heb ik mijn ding weer gedaan. In plaats van met creativiteit en eigenaarschap een oplossing zoeken. Leidinggevenden zijn hieraan ook gewend geraakt. In medewerkers zit veel creativiteit, maar geef je hun de ruimte en waardeer je het ook als ze het anders doen?”
Denk daarbij aan rugdekking van bovenaf, zegt Reedijk. “Toen ik net was gestart als re-integratieofficier, was dat soms wennen voor partijen. Ik ga weleens buiten de geijkte kaders. Toenmalig burgemeester Wouter Kolff gaf mij alle vertrouwen om te doen wat nodig was.”
Eyeopener
“Kies als leidinggevende een paar belangrijke thema’s waarop je je gaat richten”, gaat Reedijk verder. Bosselaar: “Zonder visie val je makkelijker terug op productienormen of de waan van de dag. Combineer dit met dienend leiderschap en je bent een heel eind. Bespreek met je team: als we die kant op willen, hoe gaan we dat doen? Al begin je maar met vaker bij elkaar binnenlopen.” De training van ‘Gedaankrijgers’ is volgens Bosselaar vaak een eyeopener. “Deelnemers zeggen meteen: ik ga het maandag anders doen. Die caseload ligt er dan natuurlijk ook weer. Maar ik denk echt dat veel mensen zich een nieuwe manier van werken eigen kunnen maken. Het is een kwestie van beginnen.”
